- Zrozumienie reguły trójpodziału
- Wybór najlepszego sposobu obramowania zdjęcia
- Wykorzystywanie przykuwających uwagę linii prowadzących
- Decydowanie o tym, kiedy zrobić pionowe zdjęcie
- Zmienianie orientacji za pomocą zdjęć pionowych
 

Ludzie chcą znaleźć pewne wskazówki i triki, które pozwolą na robienie znacznie lepszych fotografii. Rób jak najwięcej zdjęć — mówi jedna z najprostszych wskazówek, która jest zarazem tajemnicą handlową profesjonalnych fotografów. W 2002 roku wykonałem ponad 50 000 fotografii, co w świecie profesjonalnej fotografii jest liczbą niespecjalnie wielką. Jeśli dodatkowo weźmiesz pod uwagę fakt, iż profesjonaliści bardzo dokładnie przyglądają się własnym zdjęciom i prawie zawsze zadają sobie pytanie, w jaki sposób można by je zrobić lepiej, zrozumiesz, dlaczego ich zdjęcia wyglądają nieco inaczej niż Twoje. W fotografii cyfrowej wspaniałą rzeczą jest możliwość robienia wielu ujęć bez ponoszenia kosztów zakupu ton filmu. Na szczęście, aby udoskonalić technikę, nie trzeba także wykonywać 50 000 fotografii rocznie, choć profesjonalistą nie zostaje się w ciągu jednego dnia. Z pewnością jednak duża ilość wykonanych zdjęć i praca nad ich ulepszaniem w końcu spowodują, że staniesz się lepszym fotografem. Fotografowie, aby tworzyć ciekawe zdjęcia, korzystają z całej gamy artystycznych narzędzi i zasad. W tym rozdziale przeanalizuję kilka z nich.

Reguła trójpodziału
Niektórzy ludzie twierdzą, że fotografia nie jest sztuką. Jednak zrobienie dobrego zdjęcia to dużo więcej niż tylko wycelowanie aparatu w interesującą scenę i zwolnienie spustu migawki.

Kompozycja polega na takim rozmieszczaniu elementów w kadrze, aby przekazać informację, wywołać nastrój lub wzbudzić emocje. Elementarne zasady tworzenia kompozycji nie są rzeczą nową. W rzeczywistości opracowane zostały przez artystów włoskiego renesansu, a wcześniej przez Greków i Rzymian.

Na szczęście nie musisz być ekspertem w dziedzinie historii sztuki, aby zrozumieć zasady tworzenia kompozycji. Zamiast tego pamiętaj, że podstawowym błędem popełnianym przez początkujących fotografów jest próba umieszczenia w jednym kadrze zbyt wielu rzeczy. Udana kompozycja to najczęściej sprowadzenie zdjęcia do najbardziej podstawowego elementu, a następnie sprawienie, by element ten był motywem przewodnim ujęcia.

Przez długi czas budowane były  elementarne zasady ułatwiające artyście zgłębienie sekretu udanej kompozycji. Postaram się przedstawić je w tym rozdziale. Przykład widoczny jest
na rysunku 3.1.

Rysunek 3.1. Odpowiednio umiejscowiona sylwetka modelki przyciąga wzrok widza w kierunku poświaty kasyna w Atlantic City © 2004 Dan Simon

Jedną z podstawowych zasad kompozycji jest reguła trójpodziału. Polega ona na podziale fotografii na trzy równe części zarówno w pionie, jak i w poziomie. Przecięcia linii są kluczowymi punktami dla ustalenia położenia ważnych elementów. Reguła trójpodziału pozwala na zorientowanie się, gdzie należy umiejscowić przesuwające się obiekty, aby dać im wystarczająco dużo miejsca w obrębie zdjęcia bez obawy, że wyjdą poza jego krawędzie. Stosowanie tej reguły pomaga także w uniknięciu często popełnianych błędów, takich jak np. ulokowanie linii horyzontu dokładnie w środku fotografii. Na rysunku 3.2 fotografowani ludzie przemieszczają się z prawej strony do lewej. Gdybyś ulokował ich w środku zdjęcia, nie pozostawiłbyś im wystarczającej ilości przestrzeni do podróżowania przez zdjęcie, ponieważ umysł ma tendencję do wizualizacji ciągłości ruchu. Dziwne byłoby także umieszczenie pustej przestrzeni za jednym z ludzi. Nie służyłaby ona niczemu. Ulokowanie osoby biegnącej w części trzeciej w pionie po prawej stronie dobrze wypełnia przestrzeń i daje biegaczowi miejsce do poruszania.

Rysunek 3.2. Korzystanie z reguły  trójpodziału pomaga w rozplanowaniu położenia elementów w obrębie zdjęcia © 2004 Dan Simon

Rzuć okiem na rysunek 3.2, żeby zobaczyć, co mam na myśli. Jednak zasady tworzone są po to, by je łamać. Jednym z ciekawych sposobów na złamanie reguły trójpodziału jest umieszczenie tematu tak, że „wychodzi” on poza kadr. Mimo iż normalnie jest to błąd kompozycyjny, taka lokalizacja tematu przykuwa uwagę widza i powoduje, że zdjęcie wygląda odrobinę ciekawiej. Ważne jest danie do zrozumienia, że Twój obiekt od czegoś odchodzi. Może to być np. Twoja nastoletnia córka opuszczająca pokój, ważne jest jednak, żeby przyczyna ruchu była widoczna. Przez dodanie do kompozycji emocji zdjęcia zyskują profesjonalną jakość i wybijają się ponad przeciętność.

Obramowanie
Obramowanie to prosta, ale efektywna metoda, pozwalająca na skierowanie wzroku na najważniejszy obiekt fotografii. Temat zdjęcia stanie się znacznie bardziej oczywisty, jeśli znajdziesz naturalnie występujące obramowanie kadru. Obramowaniem tym może być wszystko, co otacza fotografowany obiekt w sposób podobny do ramki. Od tego momentu powinieneś wypatrywać kształtów spełniających powyższy wymóg. Rysunek 3.3 pokazuje przykład ramki utworzonej z betonowego łuku bramy huty stali w Bethlehem. Ale ramka może być także bardziej abstrakcyjna, np. złożona z gałęzi drzew rosnących wokół budynku. Ludzki umysł ma tendencję do wypełniania pustych przestrzeni. Fotografowie mogą tę cechę wykorzystać. Często lepiej zasugerować obramowanie niż je dokładnie pokazać.

Linie prowadzące
Linie prowadzące na zdjęciu to linie kierujące oko w określonym kierunku. Są one potężnym narzędziem służącym do prowadzenia wzroku widza przez fotografię. Dodatkowo poszczególne typy linii mogą tworzyć określony nastrój lub wywoływać konkretne odczucie. Jeśli na zdjęciu umieścisz linie, wzrok zostanie przez nie przyciągnięty i będzie podążał wzdłuż nich.

Rysunek 3.3. Z lewej — łuk okna kieruje wzrok prosto na główny temat zdjęcia — hutę stali w Bethlehem. Z prawej — gałęzie drzew oraz krzaki wijące się na ziemi także mogą tworzyć dobre obramowanie kierujące wzrok na główny motyw © 2004 Dan Simon

Tendencja do podążania wzrokiem wzdłuż linii jest użyteczna dla fotografów. Zwróć uwagę, w jaki sposób linie na rysunku 3.4 skupiają uwagę na dwóch mężczyznach idących w kierunku aparatu.

Zdjęcie z rysunku 3.4 wykonałem na okładkę magazynu. Ponieważ musiałem zostawić przestrzeń na nagłówki z boku strony oraz nazwę magazynu na górze, konieczne okazało się znalezienie sposobu na skierowanie uwagi na niewielkie postacie w tyle. Linie prowadzące pozwoliły na dokonanie tego. Linie prowadzące dzielimy na dwa podstawowe typy — proste i zakrzywione.

* Linie proste — mogą być pionowe, poziome lub skośne. Linie proste, poza prowadzeniem wzroku, mogą także przekazywać emocje. Proste pionowe linie pokazują siłę. Z kolei linie poziome przekazują poczucie stałości i spokoju. Diagonalne tworzą napięcie i ruch.

* Linie krzywe — wywołują znacznie więcej emocji. Jeden typ linii krzywych — s-kształtne — oznacza wdzięk oraz kobiecość. Jeśli robisz portret kobiety, tego typu linie dają bardzo dobry rezultat (spójrz na lewą stronę rysunku 3.5).

Rysunek 3.5. Z prawej — zakrzywione linie, takie jak ten porośnięty trzciną brzeg, mogą dodać zdjęciom krajobrazu wiele wdzięku. Tutaj krzywe prowadzą oko wzdłuż szkieletu mostu w kierunku latarni znajdującej się w krańcu zdjęcia. Z lewej — głowa modelki przechylona jest w lewo (patrząc z Twojego punktu widzenia), górna część jej ciała skierowana jest delikatnie w prawo, dolna natomiast dla równowagi wygina się w przeciwnym kierunku © 2004 Dan Simon

Na rysunku 3.5 przedstawione zostały dwa różne sposoby wykorzystania w fotografii prostych i zakrzywionych linii.

Poziome kontra pionowe
Obrócenie aparatu na bok, aby wykonać zdjęcie pionowe, jest jedną z najprostszych,  a zarazem najczęściej pomijanych zmian kompozycji, jakie fotograf może wykonać. Budynki, ludzie, drzewa, góry i wiele innych rzeczy, które nas otaczają, są zorientowane pionowo. Mimo to, znakomita większość zdjęć wywoływanych w punktach fotograficznych jest zorientowana poziomo.

Nie jest to zjawisko nowe. Jedna z pierwszych książek fotograficznych, którą czytałem ponad trzydzieści lat temu, zawierała dokładnie tę samą uwagę. Za pomocą pionowej orientacji zdjęcia osiągamy kilka rzeczy. Ponieważ większość zdjęć jest zorientowana poziomo, takie ustawienie powoduje, że Twoje się wyróżnia. Pionowe ułożenie pozwala także na efektywniejsze wykorzystanie przestrzeni. Bardzo często przy próbie zmieszczenia pionowego tematu w poziomo zorientowanym zdjęciu zmuszony jesteś do drastycznego oddalenia się. Jeśli obrócisz aparat, dopasujesz kadr do fotografowanego obiektu.

Zabawa z kątami

Czasami fotografowie nabierają złych przyzwyczajeń. Jednym z najczęściej spotykanych jest tendencja do robienia zdjęć w pozycji, w jakiej w danym momencie się znajdują. Zwykle jest to fotografowanie na stojąco z aparatem na poziomie oczu. Sposobem na zmianę tego nawyku jest np. robienie zdjęć w pozycji siedzącej. Zmiana perspektywy może naprawdę zaowocować nadaniem zdjęciom tak bardzo potrzebnej różnorodności. Oto różne perspektywy, które możesz wykorzystać.

* Wysoki kąt. Określany także terminem widoku z lotu ptaka lub perspektywy ptasiej (powietrznej). Tego typu zdjęcia dają perspektywę zupełnie inną niż to, co widzisz normalnie. Fotograf z wyobraźnią ma wiele możliwości wykonania tego typu ujęć. Możesz stanąć na krześle lub drabinie (pomyśl o zdjęciu dzieci zgromadzonych przy choince, otwierających świąteczne prezenty). Możesz także wykorzystać schody, dachy budynków czy też przeszklone piętra sklepów (rysunek 3.6) lub po prostu przytrzymać aparat nad głową i wycelować w dół. Uzyskany w ten sposób rezultat łatwo sprawdzić na wyświetlaczu LCD i wykonać zdjęcie ponownie, jeśli było niedobre.

Rysunek 3.6. Ujęcie z lotu ptaka daje robiący wrażenie widok na wielopoziomowy hol statku NCL Sun. Jednocześnie ten szerokokątny obraz pozwolił na uchwycenie krzątaniny i pośpiechu pierwszego dnia rejsu © 2004 Dan Simon

* Niski kąt. Określany także terminem perspektywy żabiej. Jest to kolejny, często ignorowany widok. Zdjęcia z niskiego kąta są bardzo przydatne do fotografowania dzieci i zwierząt, ale niewielu fotografów wpada na pomysł ujęć z tej perspektywy. W rzeczywistości są one bardzo proste do wykonania. Możesz być na czworakach, leżeć na brzuchu, przyklękać lub kucać. Rozwiązaniem dla fotografów o niezbyt wytrzymałych kolanach jest ustawienie obiektywu na najmniejszą ogniskową (największy kąt widzenia), opuszczenie aparatu na dół i wykonanie zdjęcia. Następnie możesz sprawdzić na ekranie LCD, czy zdjęcie wyszło, czy nie. Aparaty z obrotowymi wyświetlaczami mogą być bardzo pomocne przy robieniu zdjęć z niskiego kąta, ponieważ możesz ustawić wyświetlacz LCD w taki sposób, by widzieć kompozycję, gdy aparat będziesz trzymał nisko.

Wskazówka: Nie obawiaj się eksperymentować ze zdjęciami z różnych perspektyw. Podnoś aparat, opuszczaj go i naciskaj spust migawki, by zobaczyć efekt. Dzięki wyświetlaczowi LCD możesz przeglądać zdjęcia i decydować, czy je zachować, czy też nie.

Rysunki 3.7 i 3.8 pokazują zdjęcia zrobione z niskiego kąta.

Rysunek 3.7. Ujęcia z niskiego kąta nie tylko wyglądają inaczej niż typowe fotografie. Pozwalają także na zachowanie tego, co na zdjęciu najważniejsze — tu jest to wyraz zainteresowania widocznego w sylwetce psa © 2004 Dan Simon

Prostym sposobem na zrobienie zdjęcia widocznego na rysunku 3.6 byłoby opuszczenie aparatu na dół z pozycji stojącej. Zamiast tego klęknąłem, trzymając aparat nieomal na poziomie ziemi wycelowany w psa. Ponieważ ta perspektywa jest tak bardzo różna od większości wykonywanych zdjęć, fotografia od razu się wyróżnia. Dodatkowo można zobaczyć to, co naprawdę jest istotne w zachowaniu psa — jego emocje. Gdybym zrobiłto zdjęcie z góry, utraciłbym widoczny w sylwetce psa wyraz chęci do zabawy. Robienie zdjęcia z poziomu niższego niż zazwyczaj może pomóc w utworzeniu fotografii, w którą widzowie będą mogli się wczuć. Wykonanie zdjęcia z perspektywy dzieciaka ukrytego między dorosłymi może przenieść osoby oglądające zdjęcie do czasów ich dzieciństwa i przywołać wspomnienia, np. momentu, kiedy zgubili się w tłumie.

Rysunek 3.8. Do wykonania tego zdjęcia użyłem obiektywu szerokokątnego, aparat umieściłem poniżej kwiatów lilii. Mimo iż aparat był wycelowany w jasne niebo, jego system pomiarowy poradził sobie ze znalezieniem ustawień ekspozycji zapewniających dobre naświetlenie fotografii. Zwróć uwagę na przezroczystość płatków. Efekt ten możesz uzyskać, ustawiając główne źródło światła za fotografowaną rośliną © 2004 Dan Simon

Wykonywanie zdjęcia z poziomu gruntu przy celowaniu aparatem do góry może także prowadzić do uzyskania interesujących rezultatów. Jednak ocena naświetlenia w takich warunkach jest ryzykowna (radzę włączyć lampę błyskową). Jako dobry przykład takiego zdjęcia może posłużyć rysunek 3.8.

Podsumowanie

Tworzenie miłych dla oka kompozycji bywa niekiedy niezmiernie łatwe, lecz czasem może doprowadzać do rozpaczy i zmuszać fotografów do wynajdywania sposobów pracy zupełnie odmiennych od tych, do których są przyzwyczajeni. Narzędzia i sposoby opisane w tym rozdziale to proste metody tworzenia bardziej interesujących kompozycji. Jak zwykle, uporanie się z mnóstwem nowych informacji może zająć trochę czasu. Powinieneś zatem pamiętać, że nie chodzi o zastosowanie wszystkich poznanych technik na jednej fotografii, ale raczej o umiejętne podejście do zdjęcia, które chcesz wykonać. Nie bój się, eksperymentuj z regułami i technikami zaprezentowanymi w tym rozdziale. Wybierz jedną z nich i zobacz, czy możesz wykonać serię zdjęć według jej zasad. Następnie wybierz najlepsze z zestawu. Rezultat może Cię miło zaskoczyć!

Źródło: Fotografia cyfrowa. Biblia
Autor: Dan Simon
Tłumaczenie: Marek Korbecki (rozdz. 8 – 28, dod. A – D),
Marcin Starzyk (przedmowa, rozdz. 1 – 7)
ISBN: 83-7361-718-3
Tytuł oryginału: Digital Photography Bible
Format: B5, stron: 472

Powrót do strony festiwalu